Lấy cảm hứng từ chặng ‘Giao duyên’ của di sản văn hóa được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại – hát Xoan Phú Thọ. “Thử Lòng Quân Tử” đưa Phương Mỹ Chi từ không gian diễn xướng truyền thống đến những màn trình diễn đầy tính đương đại thông qua dòng nhạc Pop-electronic, từ đó tiếp tục mở rộng hành trình khám phá văn hóa Việt của nữ ca sĩ trong tổng thể “Dân Chơi Dân Ca”.
“Thử Lòng Quân Tử” – MV thứ hai mang đậm tinh thần của hát Xoan Phú Thọ độc đáo của Phương Mỹ Chi
Tiếp nối “Thiên Đường Với Người Thương”, Phương Mỹ Chi tiếp tục khám phá một ‘lát cắt’ khác của văn hóa Việt qua MV “Thử Lòng Quân Tử”, lấy cảm hứng từ hát Xoan Phú Thọ cùng với đó, MV cũng tập trung khai thác chặng “Giao duyên” – phần diễn xướng với những câu hát đối đáp, thể hiện tình cảm giữa nam và nữ qua cách thể hiện đầy duyên dáng, ý nhị.
“Thử Lòng Quân Tử” chính là hành trình tiếp theo của Phương Mỹ Chi đưa khán giả “ngược dòng” Đất Tổ. Sinh ra và lớn lên tại Nam Bộ, nữ ca sĩ được biết đến qua nhiều sản phẩm gắn với chất liệu âm nhạc và văn hóa miền Nam. Với sản phẩm lần này, Phương Mỹ Chi tiếp tục mở rộng phạm vi khám phá khi tìm đến hát Xoan – một loại hình nghệ thuật trình diễn dân gian gắn với đời sống văn hóa và tín ngưỡng của vùng đất Bắc Bộ.
Điểm đáng chú ý của “Thử Lòng Quân Tử” nằm ở cách MV đặt khái niệm truyền thống và hiện đại trong cùng một không gian nghệ thuật. Ngay từ những phân cảnh đầu tiên, Phương Mỹ Chi xuất hiện trong một phim trường được thiết kế, phục dựng qua hình ảnh đình làng cổ, kết hợp với màu sắc, và ngôn ngữ trình diễn hiện đại. Song về trang phục của nữ ca sĩ, được cho là lấy cảm hứng từ hình ảnh các nghệ nhân hát Xoan, được cách tân để phù hợp với tổng thể đương đại của MV trong bối cảnh phim trường. Trên nền Pop-electronic cùng những giai điệu rap kết hợp với Rhyder, Phương Mỹ Chi đảm nhận vai trò “main dancer”, mang đến một hình ảnh khác biệt so với những sản phẩm trước đây.
Từ không gian hiện đại ấy, MV tiếp tục chuyển sang những phân cảnh lấy cảm hứng từ chặng “Giao duyên” của hát Xoan, đặc biệt là các làn điệu “Xin Huê, Đố Huê” và “Bỏ Bộ” Những động tác múa được tái hiện dựa trên hình thức diễn xướng truyền thống, tạo nên sự chuyển tiếp giữa nét đẹp của loại hình hát Xoan lẫn những đoạn có tính trình diễn đương đại.
Để đảm bảo các yếu tố văn hóa, các điệu múa trong MV được tiếp cận và thể hiện phù hợp, ê-kíp nhận được sự đồng hành, hỗ trợ và cố vấn từ Nghệ nhân Nhân dân Nguyễn Thị Lịch – Cố vấn văn hóa chuyên môn lĩnh vực hát Xoan, đồng thời là Trùm phường Xoan An Thái, Phú Thọ; bà Nguyễn Thị Hồng Vân – Phó Trưởng phòng Công tác Văn hóa, Thông tin, Điện ảnh, Trung tâm Văn hóa & Thông tin tỉnh Phú Thọ; cùng các nghệ nhân hát Xoan. Các nghệ nhân trực tiếp tư vấn cho ê-kíp về hình ảnh, phục trang và những động tác múa đặc trưng của chặng “Giao duyên”, trong đó có cách thể hiện sự lúng liếng, trao tình của đôi nam nữ trong hình thức diễn xướng truyền thống.
Khi vẻ đẹp của vùng Bắc Bộ trở thành chất liệu xuyên suốt của âm nhạc và thời trang
Không chỉ khai thác hát Xoan ở phương diện âm nhạc, “Thử Lòng Quân Tử” còn xây dựng một thế giới hình ảnh đậm màu sắc Bắc Bộ, đặc biệt là không gian văn hóa vùng Đất Tổ Phú Thọ. Từ kiến trúc đình làng, các hình thức diễn xướng, điệu múa, hội họa đến phục trang và tạo hình, những chất liệu văn hóa được ê-kíp đưa vào MV và đặt trong một tổng thể thị giác mang tính đương đại.
Một trong những điểm nhấn là phân cảnh ở Đình Hùng Lô – không gian gắn với đời sống văn hóa và thực hành hát Xoan tại Phú Thọ – xuất hiện xuyên suốt các phân cảnh mang màu sắc truyền thống. Đặc biệt, MV còn tái hiện điệu múa mời rượu, hay còn gọi là tiết mục “Hát ru – Mời rượu”, một tiết mục cổ thuộc chặng hát nghi lễ của hát Xoan. Trong thực hành truyền thống, gửi gắm những ước vọng về mưa thuận gió hòa, quốc thái dân an. Khi được đưa vào MV, điệu múa vẫn được giữ những động tác đặc trưng, qua đó góp phần tái hiện không khí của một không gian văn hóa Bắc Bộ gắn với tín ngưỡng cộng đồng và đời sống lễ hội.
Bên cạnh đó, một khung hình thể hiện rõ yếu tố mỹ thuật mà ê-kíp đặt để là những phân cảnh được lấy cảm hứng từ “Hát Xoan” – tác phẩm của họa sĩ Xuân Diệu. Tinh thần của bức tranh được chuyển thể vào khuôn hình với sự xuất hiện của Phương Mỹ Chi cùng các nghệ nhân hát Xoan, tạo nên một bố cục mang tính hội họa ngay trong không gian MV. Đặc biệt, hình ảnh các nghệ nhân được sắp đặt như những nhân vật trong một bức tranh, trong khi Phương Mỹ Chi trở thành điểm chuyển động nổi bật giữa tổng thể gần như tĩnh tại.
Khi được đưa vào “Thử Lòng Quân Tử”, những chất liệu ấy không đứng riêng lẻ mà cùng tạo nên một không gian văn hóa thống nhất – hội họa, kiến trúc, diễn xướng và thời trang cùng giao thoa. Phục trang và tạo hình của Phương Mỹ Chi cũng được phát triển từ hình ảnh các nghệ nhân hát Xoan, sau đó được cách tân để phù hợp với hình ảnh thị giác đương đại. Qua đó, vẻ đẹp ở Bắc Bộ nói chung và hát Xoan nói riêng đều nổi bật trong MV “Thử Lòng Quân Tử”.
Đông – Tây, kim – cổ và cuộc gặp gỡ đa thế hệ
Không gian của “Thử Lòng Quân Tử” được xây dựng từ sự đan xen giữa ngoại cảnh và bối cảnh trường quay. Nếu những cảnh quay tại không gian linh thiêng, cổ kính của vùng đất Phú Thọ – giữ vai trò trọng tâm để đưa khán giả trở về với bối cảnh của một không gian được gọi là di sản văn hóa phi vật thể, thì các cảnh quay trong trường quay lại mở ra một thế giới được thiết kế theo tư duy thị giác đương đại.
Đáng chú ý, những chi tiết kiến trúc như cột, kèo, mái đình được ê-kíp nghiên cứu và thiết kế lại trong ngôn ngữ sân khấu, cũng vừa tạo nên một không gian vừa gợi nhớ đến những kiến trúc truyền thống, vừa cho phép âm nhạc và trình diễn hiện đại phát huy vai trò. Đây cũng là điểm giao giữa kim và cổ, Đông và Tây, khi những hình ảnh quen thuộc của văn hóa Việt được đặt trong hệ thống kỹ thuật và sản xuất hình ảnh hiện đại.
Sự hiện diện của các nghệ nhân, những người làm công tác văn hóa cùng các đại diện địa phương trong quá trình thực hiện MV cũng cho thấy một yếu tố khác của dự án: đây không chỉ là câu chuyện của nghệ sĩ và ê-kíp sản xuất, mà còn có sự đồng hành của những người đang trực tiếp thực hành, gìn giữ và bảo vệ giá trị của di sản.
Từ thế mạnh từ những làn điệu dân ca Nam Bộ đến hành trình “ngược dòng” về Đất Tổ
“Thử Lòng Quân Tử” tiếp tục mở rộng ‘địa hạt’ văn hóa mà Phương Mỹ Chi theo đuổi trong “Dân Chơi Dân Ca”. Nếu “Thiên Đường Với Người Thương” đưa khán giả đến với văn hóa Khmer Nam Bộ, thì lần này nữ ca sĩ ‘ngược dòng’ về phía Bắc để tìm hiểu về hát Xoan – một di sản văn hóa gắn liền với vùng đất Tổ.
Đây đồng thời được cho là bước tiếp theo trong hành trình đưa câu chuyện văn hóa của album vượt qua ranh giới một vùng miền. Từ Nam Bộ, Bắc Bộ đến những sắc màu văn hóa khác được khai thác trong “Dân Chơi Dân Ca”, mỗi ca khúc là một lát cắt riêng nhưng cùng hướng đến mục tiêu chung – đưa những giá trị truyền thống đến gần hơn với khán giả trẻ yêu văn hóa.
Phương Mỹ Chi vốn được biết đến với thế mạnh về âm nhạc và chất liệu văn hóa Nam Bộ, nhưng nữ ca sĩ cũng từng có những lần tiếp cận văn hóa Bắc Bộ trong quá trình hoạt động nghệ thuật trước đây như dân ca Quan Họ, hát Xẩm,… Với “Thử Lòng Quân Tử”, cô lựa chọn một bước đi có tính thử thách hơn: tìm đến tận vùng đất Phú Thọ, học hỏi phong tục, tập quán, các điệu múa trong Hát Xoan – loại hình mang tính di sản của người dân đất Tổ.
Tinh thần ấy cũng tạo nên một nét riêng trong “Dân Chơi Dân Ca”: không đứng ngoài, mà “nép mình” bên di sản đó để hiểu, tiếp nhận và sáng tạo cùng nó. Từ một nghệ sĩ trẻ sinh ra và lớn lên ở miền Nam, Phương Mỹ Chi thực hiện một hành trình “ngược dòng” về Đất Tổ, với tinh thần cầu thị, ham học hỏi và mong muốn đóng góp vào việc đưa những giá trị văn hóa Việt tiếp tục được biết đến trong đời sống hôm nay.
Trong bối cảnh đó, cố vấn Văn hóa Chuyên môn – bà Nguyễn Thị Lịch kiêm trùm Xoan An Thái, Phú Thọ có một vài chia sẻ về nữ ca sĩ: “Phương Mỹ Chi đã tìm hiểu và loại hình nghệ thuật này và tôi thấy em cũng đã cùng chung tay góp sức cùng với chúng tôi. Vì tôi thấy em có tâm có tầm. Một ca sĩ mà đã có tầm như thế này rồi thì tôi tin rằng tinh thần yêu nghệ thuật này của thế hệ trẻ sẽ không bao giờ ‘mai một’ được.” Cùng với đó bà bày tỏ “Tôi rất yêu loại hình nghệ thuật này. “Với tôi, hát Xoan chính là tiếng hát cội nguồn của người Việt Nam.” bà nói tiếp.
Hát Xoan Phú Thọ – di sản văn hóa UNESCO ghi danh được lấy cảm hứng trong một sản phẩm âm nhạc
Hát Xoan Phú Thọ là loại hình nghệ thuật trình diễn dân gian gắn với tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương và đời sống văn hóa cộng đồng tại vùng Đất Tổ. Năm 2011, Hát Xoan được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp; đến năm 2017, di sản được chuyển sang Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.
Với những nghệ nhân dành nhiều năm gắn bó với Hát Xoan, việc bảo tồn di sản không chỉ nằm ở việc lưu giữ những làn điệu cổ, mà còn ở quá trình truyền dạy để Hát Xoan tiếp tục hiện diện trong đời sống cộng đồng. Nghệ nhân Nhân dân Nguyễn Thị Lịch – Cố vấn văn hóa chuyên môn lĩnh vực hát Xoan, đồng thời là Trùm phường Xoan An Thái, Phú Thọ – chia sẻ: “Tôi rất yêu loại hình nghệ thuật này bởi đây là một loại hình nghệ thuật linh thiêng, gắn liền với tín ngưỡng thờ cúng từ thời Hùng Vương. Với tôi, hát Xoan chính là tiếng hát cội nguồn của người Việt Nam. Vì vậy, tôi luôn ý thức và nhiệt tình gìn giữ 31 bài hát Xoan cổ – những giá trị được cha ông truyền lại – với mong muốn tiếp tục trao truyền cho các thế hệ sau.”
Từ góc nhìn của người làm công tác văn hóa tại địa phương, việc đưa hát Xoan đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ, cũng là một phần quan trọng trong quá trình tiếp nối di sản. Bà Nguyễn Thị Hồng Vân – Phó Trưởng phòng Nghiệp vụ Văn hóa, Trung tâm Văn hóa, Thông tin – Điện ảnh tỉnh Phú Thọ – cho rằng: “Việc lan tỏa hát Xoan trong cộng đồng là rất quan trọng để loại hình nghệ thuật này tiếp tục được gìn giữ và sống trong lòng người dân. Tôi cho rằng, việc những thế hệ trẻ như Phương Mỹ Chi yêu mến và dành tâm huyết để thực hiện những dự án gắn với văn hóa truyền thống là điều rất đáng trân trọng.”
Từ những người dành nhiều năm gắn bó với di sản, sự quan tâm của nghệ sĩ trẻ được nhìn nhận như một cơ hội để hát Xoan tiếp tục đến với những nhóm khán giả mới. Nghệ nhân Nhân dân Nguyễn Thị Lịch chia sẻ thêm: “Tôi tin rằng khi những nghệ sĩ trẻ có sự quan tâm và chủ động tìm hiểu về di sản, hát Xoan sẽ có thêm cơ hội được biết đến rộng rãi hơn trong thế hệ trẻ. Tôi mong các bạn trẻ trong cả nước và bạn bè quốc tế cùng quan tâm, tìm hiểu và chung tay gìn giữ hát Xoan Phú Thọ, để di sản này tiếp tục sống trong cộng đồng và đồng hành cùng dân tộc Việt Nam qua nhiều thế hệ.”
Tiếp nối “Thiên Đường Với Người Thương”, mở rộng hành trình đưa văn hóa Việt đến gần hơn với thế hệ trẻ
“Thử Lòng Quân Tử” là MV thứ hai trong chuỗi sản phẩm thuộc dự án âm nhạc “Dân Chơi Dân Ca”, tiếp nối câu chuyện và tình yêu văn hóa được Phương Mỹ Chi mở ra sau “Thiên Đường Với Người Thương”.
Nếu MV đầu tiên đặt viên gạch đầu tiên đưa khán giả đến với văn hóa Khmer Nam Bộ thông qua câu chuyện tình yêu và những hình ảnh đặc trưng của vùng đất Trà Vinh, thì “Thử Lòng Quân Tử” tiếp tục hành trình ấy tại Phú Thọ, với một loại hình nghệ thuật gắn với tín ngưỡng và cội nguồn của văn hóa Việt.
Hai sản phẩm cùng gặp nhau ở một điểm chung lựa chọn văn hóa như một chiếc cầu nối để đưa một loại hình văn hóa lâu đời được tiếp biến trong đời sống hiện đại. Từ âm nhạc, hình ảnh đến quá trình làm việc cùng nghệ nhân và những người đang trực tiếp trao truyền di sản, Phương Mỹ Chi và ê-kíp tiếp tục đặt người trẻ vào vị trí chủ động tìm hiểu, tiếp nhận và sáng tạo cùng những giá trị truyền thống.
Với “Thử Lòng Quân Tử”, hành trình của “Dân Chơi Dân Ca” tiếp tục được mở rộng từ Nam Bộ đến vùng đất Tổ, từ những thanh âm Khmer đến hát Xoan Phú Thọ. Mỗi sản phẩm là một cách tiếp cận khác nhau, nhưng cùng hướng đến tinh thần đưa văn hóa bước vào đời sống đương đại qua âm nhạc.
MV “Thử Lòng Quân Tử” hiện đã có mặt trên mọi nền tảng số hiện hành.
Gia Anh
